Eltañba
Tuw
Änuran

Qazaqstan Respublikasınıñ Memlekettik Eltañbası

«Qazaqstan Respublikasınıñ Memlekettik Eltañbasında kögildir tüs ayasında şanıraqtı aynala kün säwlesindey tarap uwıqtar şanşılğan, onı añızdardağı pıraqtar qanatı kömkerip tur. Eltañbanıñ tömengi jağında "Qazaqstan" degen jazuw bar».

Jasaluw ädisi men jasalatın materialı, éstetikalıq äseri jöninen eltañba men tuw arasında aytarlıqtay ayırmaşılıqtar bar. Eger tuwda düniyege közqarastıñ jazıq keñistikke baylanıstı böligi körinis tabatın bolsa, eltañba tabiyğatı, ädette, kölemge qatıstı tüsinikterge, sol sıyaqtı säwlettik (arxitekturalıq) kompozitsiya men pişimge (formağa) qatıstı uğımdarğa säykes ayqındaladı.

Eltañba — bükil älem moyındağan memlekettiliktiñ erekşe mañızdı nışanı. «Gerb» (eltañba) termini nemis sözinen awdarğanda «Mura» nemese «enşi» mağınasın beredi jäne memleketti ayrıqşalaytın belgi bolıp tabıladı. Qazirgi Qazaqstan awmağında ömir sürgen ejelgi saq taypasınıñ özderin erekşe ayrıqşalandıratın «Tamğa» atanğan totem belgisiniñ bolğandığın tarıyx ta däleldeydi. Atalğan termin Türik qağanatı kezinde qoldanıla bastağan.

Maxmud Qaşqariydıñ ataqtı «Türik tiliniñ sözdigi» eñbeginde bul termin ämirşini erekşelendiretin belgi retinde tüsindiriledi.

XIII-XIV ğ. Orta Aziya danışpanı Raşid ad Dinnıñ ataqtı qoljazbalarında türik elderiniñ basşısı Oguzxannıñ Irannan Altayğa deyingi jerlerdi uldarına bölip bergendigi tuwralı jazılğan. Jäne ol xandıq tamğanı derbes biylik nışanı retinde tapsırğan.

Ruwlar men taypalar tamğaların qazaqtar da qoldanğan, sonımen qatar ülken Ewraziya qurlığında turatın türkitildi étnostar da qoldanıladı.

Ärtürli geometriyalıq pişinderden turatın tamğalar eltañba, mör, tañba retinde qoldanılğan. Olardıñ keskindemesinde süwretter, ejelgi jazuw men beynelew eskertikşteri jiyi kezdesip otıradı. Tamğa taypanıñ, ruwdıñ, otbasınıñ jäne tağı basqa da menşiktikti bildiretin belginiñ qızmetin atqarğan. Onımen januwarlardı da tañbalağan. Bul dästür awıldıq jerlerde turatın qazaqtarda äli künge deyin saqtalğan.

1867—1868 jıldardağı äkimşilik-awmaqtıq reforma nätiyjesinde Qazaqstanda qalalar men oblıstırdıñ eltañbaları payda boldı. Resey imperiyasınıñ quramına kiretin elimizdegi barlıq oblıstar men qalalarda birtutas eltañba ülgisin qoldandı. Resey imperiyası zañdarınıñ tolıq jıynağında Qazaqstannıñ birqatar oblıstarı men qalalarınıñ (16 uwezdik jäne okrugtik qalalarınıñ) eltañbalarınıñ ülgisi keltiriledi. Qazaqstanda eñ birinşi bolıp 1842 jılı 7 qırküyekte Petropavlovsk qalasınıñ eltañbası arnayı bekitildi.

Keñes ükimeti kezinde eltañbalardı bir jüyege tüsirüwşilik boldı. Qazaq KSRO-siniñ jalpı eltañbasınıñ keskindemesinde qızıl tüsti säwlede oraq pen balğa, aynala tüsken jolaqta qazaq jäne orıs tilderinde «Barlıq elderdiñ proletariattarı birigiñder!» delingen jazuwdan turdı. Eltañbanıñ joğarğı böliginde besburıştı juldız, al tömengi jağında — «KSSR» jäne «QSSR» jazuwı bolğan.

Egemendi, derbes Qazaqstannıñ eltañbası 1992 jılı qabıldandı. Onıñ avtorları ataqtı säwletşiler Jandarbek Mälibekov pen Şot-Aman Üwäliyxanov bolıp tabıladı.

Qazaqstan Respublikasınıñ Memlekettik eltañbası döñgelek pişindi jäne kögildir tüste kün säwlesi şaşırap turğanday äserde şañıraqtıñ süwreti beynelengen (kiyiz üydiñ joğarğı böligi). Şañıraqtıñ oñ jäne sol jağında miftik qanattı pıraq beynelengen. Joğarğı böliginde ülken bes burıştı juldız beynelengen, al tömengi jağında altın tüspen jazılğan «Qazaqstan» sözi bar.

Körkemdik turğısı jan-jaqtı közqarastıñ dälme-däl biregey ündestigin tapqan. Şañıraq — kiyiz üydiñ negizgi böligi bolıp tabıladı, tirşiliktiñ bastaw alar közi, adamzat ömiriniñ mañızdı böligi.

«Şañıraq» sözi «çakra» sözinen şıqqan, sanskritte «döñgelek» mağınasın beredi. Al filosofiyalıq mağınası — «Kün döñgelegi». Sol üşin şañıraqtıñ kün közin beynelewimen qatar şañıraqtan tüsken kün säwlesimen dala uwaqıtın bilip otıruwı da kezdeysoqtıq emes.

Totemdik mañızı bar nışan retinde şañıraqtı ejelgi babalarımız qurmettegen. Respublikamızdıñ Memlekettik eltañbasındağı şañıraq beynesi — Qazaqstanda ömir sürip jatqan xalıqtıñ Otanı bir, Qazaqstan bizdiñ ortaq üyimiz degen mağınanı beredi. Onıñ baqıtı şañıraqtıñ mıqtılığı uwıqtardan turatını sıyaqtı är adamnan turadı. Memlekettiñ bolaşağı birlik pen tatuwlıqtan turadı.

Miftik qanattı tulparlardıñ beynesi — Memlekettik eltañbadağı tulpar mañızdı geral’dikalıq bölşegi bolıp tabıladı jäne belgili bir ideyalardıñ rolin orındaydı. Tulpardıñ beynesi ejelgi däwirden beri küştilik pen qaysarlıqtıñ uğımın bergen. Onıñ qanatı köpulttı Qazaqstan xalqınıñ mıqtı äri jan-jaqtı körkeygen memleketke aynaluwınıñ beynesi retinde berilgen. Älemdik örkeniyetke jetüwdi, jarqın bolaşaqqa talpınuwşılıq pen arman-maqsattı, sonday-aq damuw men ülken maqsattarğa jetüwdiñ mänin beredi. Sol üşin Memlekettik eltañbadağı qanattardıñ simvolikalıq mañızın memlekettilikti damıtuwdıñ joğarı deñgeylik oyları men qarapayım azamattıq talpınıs dep tüsinüw qajet.

Memlekettik eltañba beynesiniñ tağı da bir böligi bar, ol — bes burıştı juldız. Juldız — ömirge jetekşilik etetin, köteriñkilikke, talpınuw men mäñgiliktiñ, biliktiñ nışanı retinde beynelengen. Juldız tek Reseydiñ ğana memlekettik geral’dikasına tän nışan bolıp tabılmaydı, onı Reseydiñ revolyutsiyalıq nışanına alğaş ret orıs dvoryandarı engizdi jäne ol Reseydiñ memlekettik eltañbasında birden payda bolğan joq. Bul beyneni awdarılğan jäne assimmetriyalı türde qoldanuwğa bolmaydı. Besburıştı juldız aqıyqat älemdegi — «Tañ juldızın» beyneleydi. Memlekettik eltañbadağı juldız beynesi barlıq qazaqstandıqtardıñ qazirgi jaña joğarı örkeniyettilik jäne damığan memlekettermen qoğamdastıqqa birigüwdiñ ardaqtı armanın, sonımen birge barlıq ğalamşardağı qurlıqtardıñ barşa xalqına aşıq ekendigin beyneleydi.

Memleket atawınıñ özi de onıñ lingvistikalıq, étnomädeni, simvolikalıq belgisi bolıp tabıladı. Ol öziniñ sayasiy mağınası jäne eldiñ konstitutsiyası ekenin anıqtaydı. Bizdiñ eldiñ atawı — Qazaqstan — memlekettiñ atawı siyaqtı, XV-XVİ ğasırlardan bastaw alğan qazaq ultımen baylanıstı tarıyxiy tüpnusqalardan jiyi kezdesedi.

Memlekettik eltañba beynesindegi qoldanılğan bastı tüs — altın tüsti bolıp tabıladı, ol baylıqtıñ, ädilettiliktiñ jäne qayırımdılıqtıñ simvolı ekenin körsetedi.

Memlekettik eltañbada, sonımen qatar, bayraqtıñ tüsi — aspan tüstes kögildir bolıp keledi, ol altın tüspen sätti üylesken.

Qazaqstan Respublikası Memlekettik eltañbasınıñ avtorları Jandarbek Mälibekulı Mälibekov jäne Şot-Aman Idırısulı Üwäliyxan.

Jandarbek Mälibekulı Mälibekov — Özbekstannıñ eñbek siñirgen säwletşisi. 1942 jılı 24 nawrızda Qızılorda oblısı Jañaqorğan awdanı Ekpindi awılında tuwğan. Taşkent politexnikalıq instutınıñ säwlet fakul’tetin bitirgen. Jobalardıñ Bas säwletşisi, Özbek önerkäsiptik ğılımi-zerttew institutınıñ qala qurılısı şeberxanasınıñ jetekşisi.

Ändiyjan qalasındağı äwevokzaldıñ, Ferğana qalasındağı oblıstıq poştanıñ, Samarqand qalasındağı drama teatr men ortalıq kitapxana, Anğara, Ferğana jäne Samarqand qalaları şağın awdandarındağı turğın üy qurılıstarınıñ jobalarına qatısqan.

Şot — Aman Idırısulı Üwäliyxan — Qazaqstan Respublikası Memlekettik eltañbasınıñ avtorı, Qazaqstannıñ eñbek siñirgen säwletşisi, Memlekettik sıylıqtıñ lawreatı, körnekti qoğam qayratkeri. 1932 jılı 26 säwirde Soltüstik Qazaqstan oblısı Ayırtaw awdanı, Sırımbet awılında tuwğan. Qazaq qala qurılısın jobalaw institutında qızmet etti, Almatı qalası bas säwletşisiniñ orınbasarı, Qazaqstan Säwletşiler odağınıñ törağası.

Tarıyx jäne mädeniyet eskertkişterin qorğaw respublikalıq qoğamınıñ törağası. Almatı qalasındağı T. Bokin, Ä. Jangeldin, Ş. Üwäliyxanov eskertkişteriniñ — bastı saluwşılarınıñ biri, «Dinamo» stadionın jobalaw boyınşa şığarmaşılıq topqa qatısuwşı. Almatı qalasındağı Täwelsizdik monumenti avtorlar şığarmaşılıq tobınıñ jetekşisi.

Qazaqstan Respublikasınıñ Memlekettik Tuwı

«Qazaqstan Respublikasınıñ Memlekettik tuwı — ortasında şuğılalı kün, onıñ astında qalıqtap uşqan qıran beynelengen tik burıştı kögildir tüsti mata. Tuwdı sabınıñ tusında ulttıq örnek naqıştalğan tik jolaq köktep ötedi. Kün, şuğıla, qıran jäne örnek beyneleri altın tüstes. Tuwdıñ eni men uzındığınıñ araqatınası — 1:2».

Memlekettik tuwımızdıñ aspan tekti zeñgir kök tüsti boluwı kezdeysoq emes. Äygili Ansel’m kestesi boyınşa ol — adaldıqtıñ, kirşiksiz tazalıq pen päktiktiñ nışanı. Kök tüs ıntımaq pen birlik ideyasın añğartadı, beybitşilik, turaqtılıq pen bereke-baylıq belgisi bolıp sanalatın aşıq aspanğa megzeydi.

Aspankök tüs — qazaqtıñ ulttıq boyawınıñ reñi. Ulttıñ mentaliteti, tanımı, Mädeniyeti men bul tüske degen ayırıqşa iltiypatı osı oyğa jeteleydi.

Bayraq betine är türli nışandardıñ süwretin saluw burınnan bar ürdis. Tuwımızdağı nur şuğılalı altın kün beynesi, qıran köñil xalqımızdıñ asıl armanın arqalağan dala bürkiti men ruwxaniy bolmısımızdıñ jarqın bir körinisi bolıp tabılatın ulttıq örnek — sonday aytarı mol astarlı ayşıqtar. Olarmen birge xalqımızdıñ tarıyxiy zerdesi de qayta oyanğanday.

Kün beynesi — baylıq pen berekeniñ belgisi. Onıñ grafikalıq beynelewi (şeñber) ömirşeñdik nışanı dep sanaladı.

Qıran bürkit beynesiniñ nışandıq mäni ädette bilik, köregendik pen keñdik, küş-qayrat uğımdarı arqılı ayqındaladı. Burınğı älemdik täjiriybede rämizderde bürkit beynesin bederlew kezinde onıñ susı men aybının, jırtqıştıq belgilerin erek tanıtuwğa umtılıs basım bolatın.

Qazaqstan Tuwında bul beyne müldem jaña körkemdik şeşim taptı. Birinşiden — beybit, salmaqtı minez sypatı seziledi. Ekinşiden — ol kün astında tur. Qanatında Prometey alawın, baqıt nurın alıp kele jatqanday ädemi äser qaldıradı. Üşinşiden — qozğalıs üstinde beynelengen. Asqar arman, asıl maqsatqa qulaş urıp kele jatqanday. Rämizdik turğıdan alğanda baqıt pen berekege, örkeniyet biyikterine umtılğan el muratın, xalıq añsarın añğartadı.

Tuw — bul kez-kelgen memlekettiñ egemendigi men erekşeligin ayqındaytın nışandardıñ biri.

Erte däwirlerde tuw memlekettik qurılıs uqsastığın ayqındaw jäne xalıqtı biriktirüw qızmetin atqardı.

Eñ köne tuw jobamen b. é. d. 3000 jıl burın jasalğan, ol Iran territoriyasında 1972 jılı tabılğan. Bul 23×23 santimetr, bürkit, eki arıstan, üş äyel qudayı jäne ögiz beynelengen metaldan jasalğan buyım.

Tarıyxı uqsas memleketterdiñ memlekettik nışandarın qarastırğanda, olardıñ köpşiliginde tabınatın januwarlardıñ yağniy, grifondar men bürkittiñ, ilbis pen jolbarıstıñ nemese türik-nomadtıñ senimdi serigi — jılqınıñ nışandarı beynelengen. Bul fakt türki xalıqtarınıñ ruwxaniy jäne mädeniy uqsastığın bildiredi.

Qazaqstan jerinde qonıstanğan bizdiñ éramızğa deyingi III- VIII ğasırlarda saq-sarmat taypalarınıñ öz jalawları bolğandığı jöninde derekter saqtalğan.

Köşpendi-ğundardıñ aq jalawları, qazirgi türki xalıqtarınıñ, sonıñ işinde qazaqtardıñ babaları sanalatın türkilerdiñ tuwları kögildir, jasıl, sarı jäne tağı basqa tüsti bolğan. Memlekettik nışandar boyınşa muragerlik qıpşaq-qymaq taypalarında da saqtalğan. Şıñğısxannıñ jalawı üşburıştı aq tüsti, añşı suñqar beynelengen, ulı jorıqkerdiñ tüsin beyneleydi. Tuwdiñ tüsin anıqtaw sol kezdegi tarixpen ayqındaladı. Qazaqstan territoriyasın 600 jılğa juwıq uwaqıt Şıñğısxan urpaqtarı biylegen. Aqordanıñ, Altınordanıñ jäne qazaq xandarı men sultandarınıñ da tuwınıñ tüsteri aq tüsti bolğan. Mäselen, osı waqıtqa deyin Abılayxannıñ (XVIII ğasır) aq tuwı xalıq jadında saqtalğan. Ortalıq Aziya biylewşisi Ämir Temirdiñ jalawınıñ tüsi de türkilerdiñ, xazarlar men seljügitterdiñ jalawı sekildi kögildir-aspan tüsti.

Qazaqstan Reseyge qosılğannan keyin jaña memlekettik-äkimşilik basqaruw jüyesi payda boldı, bunıñ özi memlekettik rämizderimizge öz äserin tiygizdi.

Qazaq Keñestik Avtonomiyalıq Respublikası Resey Keñestik Federativtik Sotsialistik Respublikasınıñ memlekettik nışandarın paydalandı. Tuwda üş köldeneñ sızıq sızılğan, joğarğı jäne tömengisi qızıl tüsti, ortası kökşil tüsti. Joğarğı böliginde oraq pen balğa jäne astında qızıl juldızşa beynelengen.

1992 jılı Şaken Niyazbekov jasağan Memlekettik tuw bekitildi.

Memlekettik tuwdı daralap turğan tağı bir belgi — onıñ sabına tayaw tik tartılğan ulttıq örnekti («Qoşqar müyiz») jolaq. Bul örnek sonaw saq däwrinen belgili. Säwlet öneri tuwındılarında qazir de qoldanıladı. Altınmen ayşıqtalıp, köz jawın alarday ädemi zerlengen rämizdik jeke belgilerdiñ boyawı Memlekettik tuwdıñ şımqay zeren kök reñimen ädemi üylesim tapqan.

Negizgi böligin tüsti mata quraytın memlekettik tuwdıñ basqa atributtarınıñ da öz atawları bar. Olar — tuwtayaqşa (drevok), uşarbas (naverşie), baw (lenta), şaşaq (baxroma), tuwtuğır (flagştok), tuwjiyek (kayma), t. b.

Tüsti mata tartılatın tuwtayaqşa ağaştan nemese metaldan jasaladı. Uşarbas oğan şığırmen bekitilip, tuwdıñ ajarın aşa tüsüwge qızmet etedi. Ol ulttıq oyuw-örnek stilinde jasalğan nayza tärizdi bolıp keledi. Oğan tartpa jip pen baw tağıladı.

Şaşaq degenimiz tuwdıñ negizgi böligin — tüsti matanı jiektep kömkergen toqıma äşekey, al tuwtuğır dep jiek (kayma) bolmasa — tüsti matanıñ şetindegi tüsi bölek jolaqşa.

Tuwdıñ qasbetindegi (oñ bet — tüsti matanıñ tuwra qarağan kezde tuwtayaqşadan oñğa qaray jazılğan jağı) är aluwan beyneler men jazuwlar toquw, boyaw jäne japsırma (applikatsiya) ädisterimen tüsiriledi.

Qazaqstan Respublikası Memlekettik tuwınıñ avtorı Şäken Oñlasınulı Niyazbekov Qazaqstanğa eñbegi siñgen öner qayratkeri. Qazaqstan dizayn öneriniñ negizin qalawşılardıñ biri.

1938 jılı 12 qaraşada Taraz qalasında düniyege keldi. V. I. Muxin atındağı Leningrad joğarı körkemöner önerkäsip uçilişşesin bitirgen. Almatı qalasınıñ bas süwretşisi.

Negizgi şığarmaşılıq jumıstarı: Taraz qalasındağı Ş. Uwäliyxanov atındağı kinoteatrdıñ keşendi dizaynı (1979, A. Simonovpen, V. Kuz’minmen birge), «Volokolam bağıtında. General-mayor I. Panfilov pen qolbasşı B. Momışulı eskertkişi (1985)», «Jambıl», «Ana boluw baqıt», «Şoqan Uwäliyxanov», t. b. körkem polotnolar.

Çexoslovakiyada ötken Xalıqaralıq bayqawdıñ altın medalin (1961) jäne Sankt-Peterburgte ötken plakattar bayqawınıñ birinşi jüldesin (1982) jeñip alğan.

Qazaqstan Respublikasınıñ Memlekettik Änuranı

Änuran mätini
??????

Altın kün aspanı,
Altın dän dalası,
Erliktiñ dastanı,
Elime qaraşı!
Ejelden er degen,
Dañqımız şıqtı ğoy.
Namısın bermegen,
Qazağım mıqtı ğoy!

Qayırması:
Meniñ elim, meniñ elim,
Güliñ bolıp egilemin,
Jırıñ bolıp tögilemin, elim!
Tuwğan jerim meniñ - Qazaqstanım!

Urpaqqa jol aşqan,
Keñ baytaq jerim bar.
Birligi jarasqan,
Täwelsiz elim bar.
Qarsı alğan uwaqıttı,
Mäñgilik dosınday.
Bizdiñ el baqıttı,
Bizdiñ el osınday!

Qayırması:
Meniñ elim, meniñ elim,
Güliñ bolıp egilemin,
Jırıñ bolıp tögilemin, elim!
Tuwğan jerim meniñ - Qazaqstanım!

Qazaqstan Respublikasınıñ Memlekettik Änuranı

Änuran Sıypattaması
??????

Änuran — bul dıbıstıq rämiz, älewmettik-sayasiy birigüwde jäne elimizdegi azamattardı étnomädeniy birturpattılıqta aytarlıqtay mağına beredi. «Änuran» termininiñ özi grektiñ «gimneo» sözinen alğanda «saltanattı än» degendi bildiredi.

Kez-kelgen xalıqtıñ tarıyxında muzıkalıq şığarmalar bar, ol tarıyxtıñ belgili bir uwaqıtında xalıqtıñ gimni bolğan. Osınday än qazaq xalqında da bar. Ol Joñğar şapqınşılığı kezindegi qazaq xalqınıñ awır tawqımetin körsetüwge arnalğan «Elim-ay» äni, onı XVİİİ ğasırdıñ ataqtı batırı, aqın-sazger Qojabergen jıraw Tolıbayulı jazğan.

Qazaqstan Resey imperiyasınıñ quramında bolğan kezde qazaqtardıñ birıñğay änuranı bolmadı. Qazaqtardı ult-azattıq köterilisterge qarsı qaysar erlikke ruxtandıratın aqındar men jırawlardıñ jeke änderi ğana boldı.

Täwelsizdik alğannan keyin qazaqtardıñ birneşe urpaqtarınıñ köpğasırlıq armanı — azattıq pen zayırlılıqtı beyneleytin jaña änuranın äzirlew qajettigi tuwındadı.

Soğan baylanıstı 1992 jılı respublika änuran mätini men änine konkurs jarıyalandı. Komissiya iriktewine barlığı 750 joba kelip tüsti. Konkursta tört ataqtı aqın: Muzafar Älimbaev, Qadır Mırzaliyev, Tumanbay Moldağaliyev jäne aqın Jadıra Däribayevalar jeñiske jetti. Qazaqstan änuranınıñ änin alğaş jazğan avtorlar Muqan Tölebayev, Evgeniy Brusilovskiy jäne Latif Xamidiy.

2006 jılı jaña Memlekettik änuran qabıldandı.

Jaña änurannıñ negizi ötken ğasırdıñ ekinşi jartısınıñ elüwinşi jıldarındağı baqıttı ömirdi jırlağan, xalıqqa tanımal patriottıq än — «Meniñ Qazaqstanım». Bul än — jalındı jastıqtıñ änuranı, xalıq janınıñ nağız poéması bolıp tanılğan.

2006 jılğı 6 qañtardağı Qazaqstan Parlamenti palatalarınıñ birlesken otırısında «Memlekettik nışandar tuwralı» Jarlıqqa tüzetüwler engizildi. Elimizdiñ jaña änuranı bolıp ataqtı än — «Meniñ Qazaqstanım» («Moy Kazaxstan») boldı. Äwenin Şämşi Qaldayaqov, sözin Jumeken Näjimedenov jazğan än ondağan jıldar xalıq arasında keñinen taraldı. Qazaqstan änuranınıñ sözin uwaqıt ölşemimen ündestirgen birlesken avtor — elimizdiñ Prezidenti.

Parlament palatalarınıñ deputattarı birawızdan osı ideyanı qoldadı. Budan keyin jaña änuran 2006 jılğı 7 qañtardağı "Konstitutsiyalıq zañ küşine iye «Qazaqstan Respublikası Prezidentiniñ Jarlığına özgerister men tolıqtıruw engizüw tuwralı, «Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik nışandarı tuwralı» Elbası qol qoyğan № 112-İİİ QRZ Qazaqstan Respublikasınıñ konstitutsiyalıq zañmen bekitildi. 2006 jıldıñ 10 qañtarı — resmi jariyalaw küni — tarixqa elimizdiñ jaña änuranınıñ tuwğan küni retinde jazılıp otır.

Muzıkalıq-poéziyalıq nışannıñ alğaşqı resmiy orındaluwı «Aq Orda» Prezident sarayında Astanada elimizdiñ Prezidenti N.Ä. Nazarbayevtıñ resmiy inawguratsiyası kezinde boldı.

Qazaqstan Respublikası Memlekettik änuranınıñ avtorları bolıp Şämşi Qaldayaqov, Jumeken Näjimedenov, Nursultan Nazarbayev tabıladı.

Şämşi Qaldayaqulı Qaldayaqov — kompozitor, Qazaqstan Respublikasınıñ xalıq ärtisi, Jastar odağı sıylığınıñ lawreatı. 1930 jılı Oñtüstik Qazaqstan oblısı Otırar awdanınıñ Şäwildir awılında düniyege kelgen. Qaplanbek zooveterinarlıq texnikumın, Taşkenttegi Xamza Niyaziy atındağı muzıkalıq uçilişşeni, Almatı qalasındağı Qurmanğazı atındağı konservatoriyanı bitirgen.

Onıñ şığarmaşılıq qızmeti 1950 jıldan bastaladı. Xalıq arasında «Qazaq val’siniñ koroli» retinde tanımal kompozitor 300-den astam än jazğan. Solardıñ işinde xalıq arasında tanımal «Baqıt quşağında», «Bärinen de sen suluw», «Qayıqta», «Ana tuwralı jır», «Aq erke — aq Jayıq», «Änim sen ediñ», «Aq bantik», «Keşikpey kelem dep eñ», «Qaydasıñ», «Tsığan serenadası» sıyaqtı belgili muzıkalıq şığarmalar bar. Kompozitordıñ şığarmaları «Änder», «Baqıt quşağında», «Şämşiniñ änderi», «Şämşi» attı jeke änder jıynaqtarında şığarılğan.

Jumeken Sabırulı Näjimedenov — belgili aqın, Jastar sıylığınıñ lawreatı. 1935 jılı Atıraw oblısı Qurmanğazı awdanınıñ Qoşalaq awılında düniyege kelgen. Almatı qalasındağı Qurmanğazı atındağı konservatoriyanı xalıq aspaptarı klası boyınşa, Mäskewde M. Gor’kiy atındağı Ädebiyet institutı janındağı joğarğı ädebiyet kursın bitirgen. «Jazuwşı» baspasında, «Leninşil jas» gazetinde, Qazaqstan Jazuwşıları odağında, Baspa qızmeti jönindegi memlekettik komitette jäne «Mektep» baspasında jumıs istegen.

«Balawsa», «Sıbızğı sırı», «Öz közimmen», «Joq, umıtuwğa bolmaydı», «Jarıq pen jıluw» jäne t. b. şığarmaları bar.

Nursultan Äbişulı Nazarbayev — ékonomika ğılımdarınıñ doktorı, Qazaqstan Respublikası Ulttıq ğılım akademiyasınıñ akademigi. 1991 jıldıñ jeltoqsanınan bastap Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti.

Köptegen ğılımiy jäne ädebiy eñbekterdiñ avtorı: «Qazaqstan ékonomikası aqıyqat jäne qalıptastıruw mümkindikteri», «Ädilettiñ aq jolı», «Ğasırlar toğısında», «Tarıyx tolqınında», «Sındarlı on jıl», «Ewraziya jüreginde» jäne tağı basqa kitaptar. Xalıq arasında tanımal «Meniñ elim», «Üş qoñır», «Jerim meniñ» patriottıq änderdiñ söziniñ avtorı. Eñbekteri men şığarmaları älemniñ köptegen tilderine awdarılğan.